विश्व अर्थतन्त्रमा ऊर्जा संकट र बढ्दो सार्वजनिक ऋणको दबाब, आईएमएफ–विश्व बैंक बैठकमा छलफल हुने। बैंकक । विश्व अर्थतन्त्रमा ऊर्जा आपूर्तिको अवरोध, बढ्दो सार्वजनिक ऋण, महँगी र भू–राजनीतिक तनाव प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) र विश्व बैंकका वार्षिक बैठकमा यी विषयलाई प्राथमिकताका साथ छलफल गरिने भएको छ। विश्वका वित्तीय अधिकारीहरू बदलिँदो आर्थिक परिस्थितिमा स्थायित्व कायम गर्ने उपाय खोज्न जुट्दै छन्। ऊर्जा आपूर्तिमा अवरोधले आर्थिक जोखिम बढायो मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वले ऊर्जा आपूर्तिमा अनिश्चितता बढाएको छ। तेल तथा अन्य इन्धनको आपूर्ति प्रभावित हुँदा ढुवानी, उत्पादन र दैनिक उपभोगको लागत बढ्न सक्छ। ऊर्जा मूल्यमा भएको वृद्धिले व्यवसायको सञ्चालन खर्च बढाउनुका साथै उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा समेत असर पार्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ऊर्जा मूल्य बढ्दा इन्धन आयातमा निर्भर देशले थप विदेशी मुद्रा खर्च गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले व्यापार घाटा, मुद्रास्फीति र सरकारी बजेटमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। विशेषगरी कम आय भएका र ऋणको ठूलो भार बोकेका देशका लागि यस्तो अवस्था चुनौतीपूर्ण हुन्छ। सार्वजनिक ऋण ऐतिहासिक उच्च स्तरमा रिपोर्टअनुसार विश्वव्यापी सार्वजनिक ऋण दोस्रो विश्वयुद्धपछिको उच्च स्तरमा पुगेको छ। उच्च ब्याजदर र ऋण भुक्तानीको बढ्दो खर्चले सरकारहरूको विकास कार्यक्रम, सामाजिक सेवा र पूर्वाधारमा लगानी गर्ने क्षमतालाई सीमित गर्न सक्छ। आईएमएफकी प्रबन्ध निर्देशक क्रिस्टालिना जर्जिएभाले विश्व अर्थतन्त्रको सम्भावनामा दबाब बढिरहेको चेतावनी दिएकी छन्। विश्व बैंकका अध्यक्ष अजय बङ्गाले ऊर्जा र मलको बढ्दो मूल्य, ऋणको भार र जलवायु जोखिमले एकअर्कालाई थप जटिल बनाउन सक्ने बताएका छन्। वित्तीय स्थायित्व कायम राख्न सरकारहरूले खर्च र आम्दानीबीच सन्तुलन कायम गर्नु, ऋणको उपयोग प्रभावकारी बनाउनु र दीर्घकालीन आर्थिक वृद्धिलाई सहयोग गर्ने नीतिमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। तर अत्यधिक खर्च कटौतीले कमजोर समुदायमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले नीतिगत निर्णयमा सन्तुलन आवश्यक हुन्छ। विकासशील देशमा थप दबाब विकासशील तथा न्यून आय भएका देशहरू ऊर्जा आयात, ऋण भुक्तानी र उच्च ब्याजदरका कारण बढी प्रभावित हुन सक्छन्। विदेशी मुद्रा सञ्चिति सीमित भएका देशका लागि ऊर्जा र खाद्यान्नको मूल्यवृद्धिले आर्थिक व्यवस्थापन झनै कठिन बनाउन सक्छ। यस्ता देशले स्वास्थ्य, शिक्षा, पूर्वाधार र सामाजिक सुरक्षामा आवश्यक खर्च कायम राख्दै ऋण व्यवस्थापन गर्नुपर्ने चुनौती सामना गरिरहेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाबाट प्राप्त सहयोग र ऋणका सर्तहरूले पनि उनीहरूको आर्थिक नीतिमा प्रभाव पार्न सक्छन्। कृत्रिम बुद्धिमत्ता: अवसर र जोखिम विश्व अर्थतन्त्रमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा भइरहेको लगानी अर्को महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ। एआईले उत्पादनशीलता बढाउने र नयाँ व्यवसायिक अवसर सिर्जना गर्ने सम्भावना भए पनि यस क्षेत्रमा अत्यधिक मूल्याङ्कन, साइबर सुरक्षा र रोजगारीमा पर्ने प्रभावबारे चिन्ता कायम छ। नयाँ प्रविधिबाट लाभ लिन सरकारले सीप विकास, डिजिटल पूर्वाधार र उपयुक्त नियमनमा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ। प्रविधिको लाभ केही कम्पनी वा देशमा मात्र केन्द्रित भएमा आर्थिक असमानता बढ्न सक्ने भएकाले समावेशी विकास आवश्यक हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको आवश्यकता ऊर्जा संकट, ऋण र जलवायु जोखिम कुनै एक देशको सीमाभित्र मात्र सीमित रहने विषय होइनन्। व्यापार, लगानी र वित्तीय बजार एकअर्कासँग जोडिएका कारण एउटा क्षेत्रमा देखिएको अस्थिरताले अन्य देशलाई पनि असर पार्न सक्छ। आईएमएफ र विश्व बैंकका बैठकमा आर्थिक स्थायित्व, विकासशील देशको वित्तीय आवश्यकता र विश्वव्यापी जोखिम व्यवस्थापनबारे छलफल महत्त्वपूर्ण हुनेछ। बैठकबाट आउने नीतिगत सन्देशले आगामी महिनामा सरकारहरूको आर्थिक योजना र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको दिशाबारे संकेत दिन सक्छ। मूल स्रोत: Reuters — Middle East war, high debt levels to dominate IMF-World Bank meetings in Bangkok. समाचार मिति: ११ अक्टोबर २०२६।